Ya\u015fam\u0131z oldu\u011fumuz hayatta asl\u0131nda yegane vazifemiz vard\u0131r: de\u011ferlerimizi muhafaza etmek. Bize bah\u015fedilen de\u011ferler kendi i\u00e7lerinde de ehem m\u00fchim s\u0131ralamas\u0131na tabidirler. Bu de\u011ferlerin birini di\u011ferine \u00fcst\u00fcn k\u0131lan \u015fey ise alternatiflerine g\u00f6redir. O halde bir \u015feyin alternatifi yoksa o vazge\u00e7ilmezdir. Bu anlamda suyun alternatifi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in su zaruriyattan telakki edilir. Oksijen, sa\u011fl\u0131k vb. nimetlerle bu ba\u011flamdaki misallerin \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 pek tabii m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Allah\u2019\u0131n bize bu nimetlerin c\u00fcmlesinden biri olarak bah\u015fetti\u011fi zaman da b\u00f6yledir. Zira zaman\u0131n da su gibi, oksijen gibi alternatifi yoktur. Kaybedildi\u011finde bir ba\u015fka \u015feyle yerinin doldurulmas\u0131 gibi bir ihtimal de s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu sebeple b\u00fcy\u00fckler \u201cYakutlar vakitlerle birlikte sat\u0131n al\u0131n\u0131r, fakat vakitler yakutlarla birlikte sat\u0131n al\u0131namaz\u201d demi\u015flerdir.<\/p>\n
Zaman\u0131n bu denli bir \u00f6nemi haiz olmas\u0131 sebebiyle Cenab-\u0131 Hak say\u0131lamayacak nimetlerinden bir ka\u00e7\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 ayet-i kerimede \u201cD\u00fczenli seyreden g\u00fcne\u015fi ve ay\u0131 size faydal\u0131 k\u0131ld\u0131; geceyi ve g\u00fcnd\u00fcz\u00fc de istifadenize verdi\u201d[1]<\/strong><\/a><\/em> buyurmu\u015ftur. Yani gece ve g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn bize bah\u015fedilmesi, bu zaman zarflar\u0131 i\u00e7inde hayat s\u00fcr\u00fcyor olu\u015fumuz \u015f\u00fckr\u00fcn\u00fc eda etmekten aciz oldu\u011fumuz nimetlerdendir. Keza \u201cBiz, geceyi ve g\u00fcnd\u00fcz\u00fc birer \u00e2yet (delil) olarak yaratt\u0131k. Nitekim, Rabbinizin nimetlerini ara\u015ft\u0131rman\u0131z, ayr\u0131ca, y\u0131llar\u0131n say\u0131 ve hesab\u0131n\u0131 bilmeniz i\u00e7in gecenin karanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 silip (yerine, e\u015fyay\u0131) ayd\u0131nlatan g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 getirdik\u201d<\/em>[2]<\/a> gibi ayetler de bu noktaya i\u015faret etmektedir.<\/p>\n Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131n kendisine bah\u015fetti\u011fi nimetleri \u00e7o\u011fu kez hara\u00e7 mezat kullanan insano\u011flunun sorumsuz davrand\u0131\u011f\u0131 konulardan biri de zaman\u0131n gere\u011fi gibi de\u011ferlendirilmesi hususudur. Hususen zaman\u0131m\u0131zda \u201can\u0131 ya\u015famak\u201d sloganlar\u0131yla zaman \u00f6ld\u00fcrmeye te\u015fvik edilen insan\u0131m\u0131z\u0131n vakit kullan\u0131m\u0131nda hayli c\u00f6mert oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ne yaz\u0131k ki zaman ad\u0131na verilen bu zayiat madd\u00ee noktalarda yap\u0131lan israflar gibi hi\u00e7 g\u00fcnden edilmeyen, fark\u0131na var\u0131lmayan bir israf t\u00fcr\u00fc halini alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan\u0131m\u0131z kendisine bah\u015fedilen \u00f6m\u00fcr nimetini bo\u015f alayi\u015flerde zaman t\u00fcketerek ge\u00e7irebilmektedir. Daha ac\u0131 olan\u0131 ise bu kayb\u0131n g\u00fcndem yap\u0131lmayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck bir zayiat olarak telakki edilmesidir.<\/p>\n \u0130slam Vakti Esas Alm\u0131\u015ft\u0131r\u00a0 <\/strong><\/span><\/p>\n Zaman, Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131n kendisine yemin edecek kadar \u00f6nem atfetti\u011fi bir \u015feydir.[3]<\/a> M\u00fcsl\u00fcman, Kur\u2019an\u2019\u0131n kasem etti\u011fi \u015feylerden biri oldu\u011fu i\u00e7in zeytine, incire h\u00fcrmet g\u00f6steren ki\u015fidir. Bunun yan\u0131nda Allah\u2019\u0131n yemin etti\u011fi bu m\u00fchim \u015feylerden birinin de zaman oldu\u011funu \u0131skalamamas\u0131 gerekir. Bu sebeple olmal\u0131d\u0131r ki, Cenab-\u0131 Hak vaz etmi\u015f oldu\u011fu dini h\u00fck\u00fcmlerde ve kullar\u0131n\u0131 mesul tuttu\u011fu vazifelerde hep vakit mefhumunu\u00a0 tayin etmi\u015ftir. Namaz\u0131n ikame edilece\u011fi belli bir vakit oldu\u011fu gibi oru\u00e7 ve hacc gibi bir \u00e7ok ibadet i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey s\u00f6z konusudur. M\u00fcsl\u00fcmanlar \u0130slam\u2019\u0131n bu esasla i\u015faret buyurdu\u011fu ince n\u00fckteden maalesef ki gafil kalm\u0131\u015f ve zaman disiplinine sahip olmaktan da g\u00fcnden g\u00fcze uzakla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Oysa bu ibadetler bizi manevi anlamda muhafaza alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 gibi vakti nas\u0131l de\u011ferlendirmemiz noktas\u0131nda da bir muallim olma vasf\u0131na sahiptirler. Allah Resul\u00fc\u2019n\u00fcn \u201c\u0130ki g\u00fcn\u00fc e\u015fit olan zarardad\u0131r\u201d<\/em>[4]<\/a> gibi hadisleri de M\u00fcsl\u00fcman\u0131n zaman disiplinine sahip olmas\u0131 gerekti\u011fine vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n Bize \u00d6m\u00fcr Ni\u00e7in Verildi?<\/strong><\/span><\/p>\n Vakit israf\u0131 konusunu incelerken her \u015feyden \u00f6nce cevaplamam\u0131z gereken kilit bir soru var: Bize bu \u00f6m\u00fcr ni\u00e7in verildi? Pe\u015finen ifade etmek gerekirse insan\u0131 ba\u015f\u0131bo\u015f yaratmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Allah\u2019\u0131n[5]<\/a> bize bu \u00f6mr\u00fc yemek, i\u00e7mek ve gezmek gibi i\u015flerde kullanmam\u0131z i\u00e7in verdi\u011fini s\u00f6ylememiz herhalde m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bilakis Allah insano\u011flunu sadece ibadet i\u00e7in yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaten haber vermektedir. Bize bu \u00f6mr\u00fcn ni\u00e7in verildi\u011fi sorusunu \u015fu ayet-i kerime \u00fczerinden de incelememiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u201cOnlar orada: Rabbimiz! Bizi \u00e7\u0131kar, (\u00f6nce) yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n yerine iyi i\u015fler yapal\u0131m! diye feryad ederler. Size d\u00fc\u015f\u00fcnecek kimsenin d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fi kadar bir \u00f6m\u00fcr vermedik mi?\u201d<\/em>[6]<\/a><\/p>\n Bu ayet-i kerimede Cenab-\u0131 Hak, d\u00fcnyada kendisine verilen \u00f6m\u00fcr nimetini bo\u015fa harcam\u0131\u015f, k\u00fcf\u00fcr ve isyan i\u00e7inde ge\u00e7irmi\u015f olan kimselere bu nimeti ni\u00e7in de\u011ferlendirmediklerini sorarak mazeretlerini kabul etmemektedir. Bu noktay\u0131 ba\u011flamak ad\u0131na \u015f\u00f6yle bir c\u00fcmle kurabiliriz: \u201ctaammur nimeti tezekk\u00fcr i\u00e7in verilmi\u015ftir.\u201d Yani bu \u00f6m\u00fcr bize Allah\u2019\u0131 bulmak, ona yakinen iman etmek ve emir ve yasaklar\u0131na riayet i\u00e7inde bir hayat ge\u00e7irmek i\u00e7in verilmi\u015ftir. Bu tek at\u0131ml\u0131k kur\u015fun mesabesindeki telafisiz f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendiremeyenin yar\u0131n k\u0131yamette \u00f6ne s\u00fcrebilece\u011fi bir mazereti olamaz. Allah Resul\u00fc\u2019n\u00fcn \u201cKime Allah altm\u0131\u015f senelik bir \u00f6m\u00fcr vermi\u015fse \u00f6m\u00fcr hususunda mazeretini kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d[7]<\/a> Hadisi de bunu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n \u015eu halde bizim ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 ellerimizin aras\u0131na alarak d\u00fc\u015f\u00fcnme vaktimiz gelmi\u015f hatta \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015ftir. \u00d6mr\u00fcm\u00fcz\u00fc ne u\u011frunda harcad\u0131k? Bize tahsis edilen \u00f6m\u00fcrde \u0130slam\u2019\u0131n izzeti i\u00e7in, Allah \uf055\u2019\u0131n m\u00fclk\u00fcnde onun buyurduklar\u0131n\u0131n olmas\u0131 i\u00e7in neler yapt\u0131k? G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00e7o\u011fu neleri d\u00fc\u015f\u00fcnmekle ge\u00e7iyor? Saatlerimizi neleri tahsil etmek i\u00e7in harc\u0131yoruz? Kimleri izlemek, hangi \u015fah\u0131slar\u0131 takip etmekle me\u015fgul\u00fcz? G\u00fcndelik me\u015fgalelerimiz i\u00e7inde ne kadar bir s\u00fcre Kur\u2019an\u2019\u0131 \u00f6\u011frenmeye, ibadetlerimizi yerine getirmeye ay\u0131r\u0131yoruz? G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00e7o\u011fu d\u00fcnyal\u0131k i\u015flerle mi, ahirete y\u00f6nelik ibadet ve tezekk\u00fcrle mi ge\u00e7iyor? M\u00fcminler olarak bu sorular\u0131 kendimize sormal\u0131 ve i\u00e7 muhasebemizi hemen her an yapmal\u0131y\u0131z. Zira ahirette cevab\u0131n\u0131 vermeden Cennet\u2019e giremeyece\u011fimiz suallerden birinin de \u201c\u00f6mr\u00fcm\u00fcz\u00fc ne u\u011frunda ge\u00e7irdi\u011fimiz\u201d [8]<\/a> olaca\u011f\u0131n\u0131 unutmamam\u0131z gerekmektedir.<\/p>\n En B\u00fcy\u00fck \u0130sraf: Vakit \u0130sraf\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n Telafisinin olmamas\u0131 nedeniyle vakit israf\u0131 en b\u00fcy\u00fck israf say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zira d\u00fcnyada kaybetti\u011finiz herhangi bir de\u011ferin bir \u015fekilde yerine ba\u015fka bir \u015feyi koyman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olabilir belki. Fakat kaybedilen bir zaman\u0131n yerine bir ba\u015fka de\u011feri koyman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Hal b\u00f6yleyken insan olarak en \u00e7ok d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz israf \u00e7e\u015fidi de budur. Nitekim Allah Resul\u00fc\u2019n\u00fcn \u201c\u0130nsanlardan bir \u00e7o\u011funun aldanm\u0131\u015f oldu\u011fu iki nimet vard\u0131r: S\u0131hhat ve bo\u015f vakit\u201d[9]<\/a> \u015feklindeki hadisi de bu hususa i\u015faret buyurmaktad\u0131r.<\/p>\n Tam da bu hadisin bir tasdik\u00e7isi olarak bug\u00fcn insan\u0131m\u0131z\u0131n en fazla zayi etti\u011fi ve kaybetti\u011fine \u00fcz\u00fclmedi\u011fi \u015fey \u201czaman\u201d olmu\u015ftur. Zira g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanlar vakitlerinin \u00e7o\u011funu gezintilerde, pikniklerde, tv ekranlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, internetle i\u015ftigalde, al\u0131\u015f veri\u015f merkezlerinde k\u0131sacas\u0131 somut bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\u00a0 olmayan ve hayat\u0131n amac\u0131yla do\u011frudan ilgili olmayan \u015feylerle ge\u00e7irmektedirler. Yani bug\u00fcn, hayat\u0131m\u0131z\u0131 idame i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck ara\u00e7lar olarak kullanmam\u0131z gereken \u015feyler ama\u00e7 halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Pe\u015fi s\u0131ra hayata hi\u00e7 \u00f6lmeyecekmi\u015f gibi ba\u011flanma ve t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 gibi ar\u0131zalar\u0131 da getiren bu aymaz tutum, insan\u0131m\u0131z\u0131 sorumsuzca bir hayat ya\u015fama u\u00e7urumuna s\u00fcr\u00fcklemektedir. D\u00fcnyaya g\u00f6nderili\u015f amac\u0131na da tamamen muhalif olan bu tav\u0131r netice olarak d\u00fcnya ve ahiretin kaybedilmesine m\u00fcncer olacakt\u0131r.<\/p>\n Vakti Nakit Bilenler<\/strong><\/span><\/p>\n \u0130tiraf edelim ki, \u015fu g\u00f6k kubbe alt\u0131nda vakit denen de\u011feri bihakk\u0131n muhafaza eden bir nesil de ya\u015fad\u0131. Sahabe ve tabiin ba\u015fta olmak \u00fczere m\u00fcteahhir uleman\u0131n bu husustaki titiz tutumu bizlere \u00f6rneklik te\u015fkil etmektedir. Nitekim Hasen-i Basr\u00ee bu hakikati \u201cEy ademo\u011flu, sen g\u00fcnlerden ibaretsin. Bir g\u00fcn gitti\u011finde senin bir par\u00e7an gitmi\u015f olur. Ben \u00f6yle bir toplulu\u011fa eri\u015ftim ki sizin dirhem ve dinarlar\u0131n\u0131za verdi\u011finiz \u00f6nemin \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 vakitlerine verirlerdi\u201d[10]<\/a>\u015feklindeki s\u00f6z\u00fcyle dile getirmektedir. Bu g\u00f6k kubbe \u201chayat\u0131m\u0131n bana en a\u011f\u0131r gelen zamanlar\u0131 yemek yedi\u011fim anlard\u0131r\u201d diyen Halil b. Ahmed el-Fer\u00e2h\u00eed\u00ee gibilerini de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.[11]<\/a><\/p>\n Keza \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011finde son nefeslerini vermek \u00fczereyken talebesi \u0130brahim b. el-Cerrah ile Hac menasikinde \u015feytan ta\u015flaman\u0131n y\u00fcr\u00fcyerek mi yoksa binek \u00fczerinde mi yap\u0131lmas\u0131n\u0131n daha faziletli oldu\u011funu m\u00fczakere eden, o\u011flu vefat etti\u011finde hocas\u0131 Eb\u00fb Hanife\u2019nin dersini ka\u00e7\u0131rma endi\u015fesiyle cenaze i\u015flerini akrabalar\u0131na tevdi eden \u0130mam Eb\u00fb Yusuflar da ge\u00e7ti bu diyardan.[12]<\/a> Yolda y\u00fcr\u00fcrken talebelerinin kendisine c\u00fcz okudu\u011fu Eb\u00fb Nuaymlar, keza y\u00fcr\u00fcrken kitap m\u00fctalaa ederek vaktini nakit bilen Hatib el-Ba\u011fd\u00e2d\u00eeler,[13]<\/a> yemekte harcad\u0131\u011f\u0131 vakitlere hay\u0131flanan ve kendisiyle konu\u015fmak isteyen ki\u015fiye \u201cg\u00fcne\u015fi i\u015faret ederek onu durdur senle konu\u015fay\u0131m\u201d diyen Fahrurraziler[14]<\/a>\u2019i de g\u00f6rd\u00fc bu d\u00fcnya\u2026<\/p>\n Nice benzerleriyle \u00e7o\u011falt\u0131labilecek olan bu misaller vakti en kolay harcanan \u015fey haline getirmi\u015f olan bizler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck numunelerdir. Her ge\u00e7en saniye aleyhimize i\u015flerken, ve her an bizi biraz daha \u00f6l\u00fcme yakla\u015ft\u0131r\u0131rken bu denli bir gaflet i\u00e7inde ac\u0131madan t\u00fcketti\u011fimiz zamanlara ne de \u00e7ok hay\u0131flanaca\u011f\u0131z. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz hayat nimeti ve bize verilen en b\u00fcy\u00fck f\u0131rsat olan zaman l\u00fctfu \u00fczerinde konu\u015furken Hz. Peygamber \uf072\u2019in \u015fu hadisini her daim hat\u0131ra tutmak gerekir: \u201cCennet ehli Allah \uf055\u2019\u0131 zikretmeden ge\u00e7irdikleri anlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015feye kar\u015f\u0131 pi\u015fmanl\u0131k duymayacaklard\u0131r.\u201d[15]<\/a><\/p>\n Ne mutlu nimet elindeyken vakitlerini en k\u0131ymetli hazine bilip gere\u011fi gibi de\u011ferlendirenlere\u2026<\/p>\n [1]<\/span><\/a> \u0130br\u00e2him, 33<\/span><\/p>\n [2]<\/a> \u0130sra, 12<\/span><\/p>\n [3]<\/a> Asr, 1; Leyl: 1-2; M\u00fcddessir: 33-34; Tekv\u00eer, 17-18; \u0130n\u015fikak: 16-17; Fecr: 1-2; Duha: 1-2; \u00a0\u0130zz b. Abdisselam, Tefs\u00eeru\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>, Daru \u0130bn Hazm, Beyrut, 1416, Bask\u0131: I, III\/485; Taber\u00ee, C\u00e2mi\u2018u\u2019l-Bey\u00e2n<\/em>,M\u00fcessesetu\u2019r-Ris\u00e2le, 1420, Bask\u0131: I, XXIV\/590; Ayet-i kerimenin g\u00fczel bir tefsiri i\u00e7in bkz. Fahruddin er-R\u00e2z\u00ee, Mef\u00e2tihu\u2019l-\u011eayb<\/em>, D\u00e2ru \u0130hy\u00e2i\u2019t-T\u00fcr\u00e2si\u2019l-Arab\u00ee, Beyrut-L\u00fcbnan, 1420, Bask\u0131: III, 32\/277<\/span><\/p>\n [4]<\/a> Eb\u00fb Nu\u2018aym, Hilyetu\u2019l-Evliy\u00e2<\/em>, Daru\u2019l-Kit\u00e2bi\u2019l-Arab\u00ee, Beyrut, VIII\/35<\/span><\/p>\n [5]<\/a> K\u0131yame, 36<\/span><\/p>\n [6]<\/a> F\u00e2t\u0131r, 37<\/span><\/p>\n [7]<\/a> Beyhak\u00ee, el-\u00c2d\u00e2b<\/em>, No: 799; es-S\u00fcnenu\u2019l-K\u00fcbr\u00e2<\/em>, No: 6753;\u00a0 Taber\u00e2n\u00ee, el-Mu\u2018cemu\u2019l-Keb\u00eer<\/em>, No: 5933; \u0130bn Hibb\u00e2n, Sahih<\/em>, No: 2979<\/span><\/p>\n [8]<\/a> Taber\u00e2n\u00ee, el-Mu\u2018cemu\u2019s-Sa\u011f\u00eer<\/em>, No: 760; el-Mu\u2018cemu\u2019l-Evsat<\/em>, No: 2191; el-Mu\u2018cemu\u2019l-Keb\u00eer<\/em>, No: 9772; \u0130bn Eb\u00ee \u015eeybe, Musannef<\/em>, 19\/215; No: 35839; Bezz\u00e2r, M\u00fcsned<\/em>, No: 1435; Eb\u00fb Ya\u2018l\u00e2, M\u00fcsned<\/em>, No: 7434<\/span><\/p>\n [9]<\/a> Buh\u00e2r\u00ee, \u201cKit\u00e2bu\u2019r-Rik\u00e2k\u201d, No: 6049; Tirmizi, \u201cKit\u00e2bu\u2019z-Z\u00fchd\u201d, No: 2304; el-Mu\u2018cemu\u2019l-Evsat<\/em>, No: 6163; el-Mu\u2018cemu\u2019l-Kebir<\/em>, No: 10786; Hakim, el-M\u00fcstedrek<\/em>, No: 7845; Bezz\u00e2r, M\u00fcsned<\/em>, No: 6708; \u0130bn M\u00e2ce, \u201cKit\u00e2bu\u2019z-Z\u00fchd\u201d, No: 4170<\/span><\/p>\n [10]<\/a> Abd\u00fclfettah Eb\u00fb Gudde, K\u0131ymetu\u2019z-Zemen \u0130nde\u2019l-Ulem\u00e2<\/em>, Mektebu\u2019l-Matb\u00fb\u2018\u00e2ti\u2019l-\u0130sl\u00e2miyye, Bask\u0131: X, s. 27<\/span><\/p>\n [11]<\/a> Eb\u00fb Gudde, a.g.e<\/em>., s. 28<\/span><\/p>\n [12]<\/a> Eb\u00fb Gudde, a.g.e<\/em>., s. 29<\/span><\/p>\n [13]<\/a> Eb\u00fb Gudde, a.g.e<\/em>., s. 48, 51<\/span><\/p>\n [14]<\/a> Eb\u00fb Gudde, a.g.e<\/em>., s. 66<\/span><\/p>\n
\n