Ulema, isnat mefhumunu olmas\u0131 gerekti\u011fi kadar en y\u00fcksek mertebede l\u00fczumlu g\u00f6rm\u00fc\u015f ve ilmin muhaf\u0131z\u0131 olan bu kavram\u0131 sahih bilgileri elde edebilme ad\u0131na elzem kabul etmi\u015ftir. Anlatt\u0131klar\u0131 g\u00fcld\u00fcr\u00fcc\u00fc \u015feylerde dahi isnat zikredecek derecede nakil titizli\u011fi olan \u00e2limler, Kur\u2019an ad\u0131na konu\u015fma, K\u00e2inat\u0131n Efendisine her hangi bir s\u00f6z\u00fc nispet etme konusunda da misilsiz bir titizlik sergilemi\u015flerdir.<\/p>\n
Buna binaen nasihat bab\u0131nda \u201cMushaf\u00ee olan ki\u015fiden Kur\u2019an, Sahaf\u00ee olan ki\u015fiden de hadis alma\u201d<\/em>[1]<\/a> denilmi\u015ftir.[2]<\/a> Abdullah b. el- M\u00fcbarek <\/strong>de \u201c\u0130snad dindendir. \u015eayet isnad olmasayd\u0131 dileyen istedi\u011fini s\u00f6ylerdi<\/em>\u201d buyurmu\u015ftur.[3]<\/a> Ebu\u2019z- Zinad<\/strong>\u2019\u0131n \u201cMedine\u2019 de tamam\u0131 g\u00fcvenilir olan y\u00fcz ki\u015fi tan\u0131d\u0131m. Onlardan hadis al\u0131nm\u0131yor ve (gerek\u00e7e olarak da) \u201cEhlinden de\u011fil\u201d deniliyordu<\/em>\u201d[4]<\/a> \u015feklindeki s\u00f6z\u00fc de konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fchimidir.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u00f6z ehliyet mefhumunun selefte ne kadar m\u00fchim bir mevkii oldu\u011funu yans\u0131tmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan konumuza \u0131\u015f\u0131k tutar mahiyettedir.<\/p>\n Ulu orta herkesten hadis dinlenmeyece\u011fini, ders al\u0131nmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u0131srarla vurgulayan ve \u201cBu ilim dindir. \u00d6yleyse dininizi kimden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131za dikkat edin\u201d[5]<\/strong><\/a><\/em> diyen ge\u00e7mi\u015f b\u00fcy\u00fckler hocalar\u0131 ilim \u015fehrinin olmazsa olmaz kurmaylar\u0131 kabul etmi\u015flerdir. Ahmed b. Hanbel<\/strong> (Rahimehullah) \u201cKi\u015finin elinde Resulullah Aleyhissalat\u00fc vesselam\u2019\u0131n s\u00f6zlerinin, sahabe ve tabiinin ihtilaflar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu kitaplar olsa, ehl-i ilme bunlar\u0131n hangisinin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini soruncaya dek diledi\u011fini se\u00e7ip tercih ederek amel etmesi veya h\u00fck\u00fcm vermesi caiz de\u011fildir\u201d[6]<\/strong><\/a><\/em> demi\u015ftir.<\/p>\n \u0130lmi mahir olan hocalardan telakki etmeyi esas alan ulema, \u015feyhi olmayan ve kendi \u00fcniversitesinin mezun etti\u011fi ki\u015fileri hi\u00e7bir zaman k\u00e2le almam\u0131\u015flard\u0131r. Bunun i\u00e7in Ahmed b. Hanbel<\/strong>\u2019in o\u011flu babas\u0131n\u0131n \u201c\u0130nsanlar ancak haddesena ve ahberena diyenlerdir\u201d \u015feklinde bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc nakleder.[7]<\/a><\/p>\n Ve yine o\u011flunun nakletti\u011fine g\u00f6re Halife Mu\u2019tas\u0131m Ahmed b. Hanbel<\/strong>\u2019e (hocas\u0131 olmamakla me\u015fhur olan) \u0130bn Ebi Duad<\/strong> ile konu\u015fmas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011finde \u0130mam y\u00fcz \u00e7evirip \u201cKendisini hi\u00e7bir \u00e2limin kap\u0131s\u0131nda g\u00f6rmedi\u011fim biriyle nas\u0131l konu\u015fabilirim\u201d cevab\u0131n\u0131 vermi\u015ftir.[8]<\/a> Bu konuda verilebilecek misal \u00e7oksa da biz bu kadar\u0131yla iktifa ediyoruz.<\/p>\n Makalemizde bahsini yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ki\u015fi de tarihte zemmedilmi\u015f bu sahafilik ameliyesinin bedene b\u00fcr\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. el-Elbani<\/strong> asli mesle\u011fi saat\u00e7ilik olan ve her hangi bir hoca ve \u00fcstattan ilim \u00f6\u011frenme yerine kendi kendini yeti\u015ftirme yoluna gitmi\u015ftir. Selefilik hareketinin ba husus hadis ilmindeki istinatg\u00e2h\u0131 olan bu \u015fahsiyet, selefilik ad\u0131na selefin asla tasvip etmedi\u011fi ve etmeyece\u011fi bu metodu benimsemi\u015ftir benimsemesine ama bu usulde yeti\u015fmesinin kendisinde b\u00fcy\u00fck tesirleri olmu\u015ftur.<\/p>\n Yukar\u0131da da ifade etti\u011fimiz gibi kendi \u00fcniversitesinden mezun olan bir ki\u015filik olmas\u0131 m\u00fcnasebetiyle yer yer tezah\u00fcr eden \u015fuzuzat\u0131ndan mahza inad\u0131 sebebiyle d\u00f6nmedi\u011fi ve i\u015fi fakl\u0131 mecralara ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahed bir meseledir. Buna misal olarak Ebu Gudde\u2019<\/strong>yi g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n Nitekim el-Elbani<\/strong>, \u201cel- Akidetu\u2019t- Tahaviyye\u201d<\/em>\u2019nin \u0130bn Ebi\u2019l-\u0130zz<\/strong> \u015ferhine ta\u2019lik yazm\u0131\u015f ve m\u00fcellifin Buhari <\/strong>ve M\u00fcslim<\/strong>\u2019e nispet etti\u011fi t\u00fcm hadislere dip not d\u00fc\u015ferek \u201cSahihtir\u201d demi\u015fti. Bu usul\u00fcn tahri\u00e7 usul\u00fcne ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmayacak derecede a\u00e7\u0131kt\u0131r. Zira b\u00f6yle bir tav\u0131r Buhari<\/strong> veya M\u00fcslim<\/strong>\u2019de ki bir tak\u0131m rivayetlerin sahih olamayabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.<\/p>\n Bu durum Ebu Gudde\u2019<\/strong>ye soruldu\u011funda Ebu Gudde<\/strong> Merhum da bu hakikati dile getirerek b\u00f6yle bir tavr\u0131n tehlikeli oldu\u011funu ve ilim talebelerinin zihinlerini kar\u0131\u015ft\u0131rmaktan ba\u015fka hi\u00e7bir gayeye hizmet etmeyece\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. Ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc de kendisine bu soruyu soran \u00fcniversiteye yaz\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6ndererek deklare etmi\u015fti. \u0130\u015fte t\u00fcm olanlar bundan sonra oldu.<\/p>\n Zira bu olaydan sonra Ebu Gudde<\/strong> merhum\u2019a at\u0131lan iftiralar\u0131n ard\u0131 arkas\u0131 kesilmedi\u011fi gibi mezk\u00fbr iftiralar, s\u0131rf hakk\u0131n\u0131 ve hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in kendisini m\u00fcstakil bir risale kaleme almaya dahi sevk etmi\u015fti.[9]<\/a> Hocas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u00eeras edece\u011fi kifayetsizli\u011finin zaman zaman bu gibi mahallerde tezah\u00fcr etmesine tahamm\u00fcl edemeyen el- Elbani<\/strong> t\u00fcm bu olanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ancak \u201cBu, taliklerimde bana ait bir usuld\u00fcr\u201d diyebiliyordu.[10]<\/a><\/p>\n S\u00eeresine ve muas\u0131rlar\u0131n\u0131n kendisi hakk\u0131ndaki \u015fehadetlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda el-Elb\u00e2n\u00ee<\/strong>\u2019de yine hocas\u0131z yeti\u015fmesinin kendisine ilk\u00e2 etti\u011fi gereksiz bir acelecili\u011fe ve pe\u015fin h\u00fck\u00fcm verme hasletine tan\u0131k oluyoruz. Bu s\u00f6yledi\u011fimize de \u015fahitlik edecek bir h\u00e2diseyi asr\u0131m\u0131z\u0131n de\u011ferli \u00e2limlerinden Muhammed Avvame<\/strong> hoca, H. 1398 y\u0131llar\u0131nda konu\u015ftu\u011fu hocas\u0131 Abd\u00fclaziz Uyun es- Sud<\/strong>\u2019dan naklediyor.<\/p>\n \u201c\u00d6\u011fle ezan\u0131ndan az bir vakit \u00f6nce kendisini tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m biri mescitte yan\u0131ma girdi. Sonra bana onun Nas\u0131r el- Elbani<\/strong> oldu\u011fu s\u00f6ylendi. Ezan\u0131 beklemek i\u00e7in oturdu. M\u00fcezzin \u201c Allahu Ekber Allahu Ekber\u201d i ge\u00e7i\u015f yaparak \u00fcst\u00fcnl\u00fc okuyunca bu ki\u015fi ( el- Elbani<\/strong>) hemen itiraz edip k\u0131zarak \u201cBu hatad\u0131r, bu bidattir\u201d dedi. Hocam\u0131z ona \u201cnedir bidat olan?\u201d diye sorunca o da \u201cBu, M\u00fcslim\u2019 de bulunan rivayete z\u0131tt\u0131r\u201d dedi. Hocam\u0131z \u201cNedir M\u00fcslim\u2019 deki rivayet?\u201d diye sordu\u011funda o \u201c Allahu Ekberullahu Ekber\u201d diye cevap verdi. Bunun \u00fczerine hocam\u0131z ona \u201cSiz bu rivayeti \u0130mam M\u00fcslim<\/strong>\u2019e varan bir senetle hocan\u0131zdan o da hocas\u0131ndan bunu M\u00fcslim\u2019in \u201cra\u201d harfinin \u00f6tresiyle rivayet etti\u011fini okudunuz mu, yoksa bu dedi\u011finizi matbaa zapt\u0131na g\u00f6re mi s\u00f6yl\u00fcyorsunuz\u201d dedi\u011finde el- Elbani<\/strong>\u2019nin bu yan\u0131ta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sadece s\u00fck\u00fbt olabilmi\u015ftir.[11]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Bizler bu makalede Selef\u00ee kesimin \u201cMuhaddisu\u2019l- Asr\/ Asr\u0131n Muhaddisi, m\u00fcceddidi\u201d gibi amigov\u00e2r\u00ee sloganlarla g\u00f6klere \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131 el- Elban\u00ee<\/strong>\u2019nin Ak\u00eede\u2019den f\u0131kha Cumhura muhalif olan baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerini beyan edece\u011fiz. Maksad\u0131m\u0131z her hangi bir \u015fahs\u0131 veya bu \u015fah\u0131s \u00fczerinden belli bir kesimi hedef almak de\u011fildir. Bilakis, makalenin kaleme al\u0131n\u0131\u015f maksad\u0131 \u201c\u0130nsanlar\u0131 menzilelerine indiriniz\u201d[12]<\/a> \u015feklindeki Nebev\u00ee s\u00f6z\u00fcn muktezas\u0131nca menzilesinden \u00e7ok daha yukar\u0131da g\u00f6sterilen bir \u015fahsiyeti olmas\u0131 gerekti\u011fi konuma yerle\u015ftirmekten ibarettir.<\/p>\n \u015eimdi el- Elb\u00e2n\u00ee\u2019<\/strong>nin bir k\u0131s\u0131m \u015faz g\u00f6r\u00fc\u015flerine yer verelim:<\/p>\n [Akidevi sorunlar:]<\/strong><\/span><\/p>\n Makalemizde konusunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z Nas\u0131ruddin el- Elbani,<\/strong> \u00f6zellikle selefi kesimin h\u00fcccet kabul ettikleri ve neredeyse m\u00fc\u00e7tehit makam\u0131nda de\u011ferlendirdikleri bir \u015fahsiyettir. Asl\u0131nda bu tav\u0131r onlar ad\u0131na garipsenecek bir tutum da say\u0131lmaz. Zira ayn\u0131 kesimin \u0130bn Teymiyye<\/strong> ve \u0130bn Kayy\u0131m<\/strong> gibileri hakk\u0131nda da tutumlar\u0131 farkl\u0131 de\u011fildir. Burada zikretti\u011fimiz \u00fc\u00e7 \u015fahsiyetin \u0130slam\u2019a faydal\u0131 hizmetlerinin de oldu\u011funu tabiki ink\u00e2r ediyor de\u011filiz.<\/p>\n Ne var ki; mezk\u00fbr ki\u015filerin ehl-i s\u00fcnnet akaidine ters d\u00fc\u015fen bir tak\u0131m akideleri, kendi adlar\u0131na benimsemeleri yetmiyormu\u015f gibi, bunlar\u0131 telif etmek suretiyle yayma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da faydal\u0131 hizmetlerini tabi ki perdelemektedir. Burada \u00fcmmetin itikad\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n Haz\u0131r konusu gelmi\u015fken hemen \u015fu hakikatin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00e7izelim: el- Elbani<\/strong>\u2019nin, ilmi hayat\u0131nda \u00e7izgi olarak \u0130bn Teymiye<\/strong> ve \u0130bn Kayyim<\/strong>\u2019in izlerini s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc izaha gerek duymayacak kadar a\u00e7\u0131k bir husustur. Bununla beraber el-Elbani<\/strong> bir k\u0131s\u0131m Akidevi konularda onlarla ayn\u0131 kanaati ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Bu ihtilaf baz\u0131 kere \u201cAllah Te\u00e2la i\u00e7in hareketin sabit olmas\u0131, maiyyetullah meselesi\u201d gibi hususlarda \u0130bn Teymiye<\/strong>\u2019lerin ehl-i s\u00fcnnet d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f belirtmelerine kar\u015f\u0131l\u0131k el- Elbani<\/strong>\u2019nin ehl-i s\u00fcnnetin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmas\u0131 \u015feklinde tezah\u00fcr eder.<\/p>\n Baz\u0131 kere de \u0130bn Teymiye<\/strong>\u2019ler ehl-i s\u00fcnnet gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken el-Elbani<\/strong> ehl-i s\u00fcnnetin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015far.[13]<\/a><\/p>\n Fakat ne gariptir ki her birerleri bu fikirleri savunurlarken ehl-i s\u00fcnnet ad\u0131na savunurlar. Hatta \u0130bn Teymiyye\u2019<\/strong>nin, g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u201cbu selefin icma\u0131d\u0131r\u201d vs. gibi s\u00f6zlerle desteklemesi bilenler kat\u0131nda me\u015fhurdur.[14]<\/a><\/p>\n \u015eimdi el- Elbani<\/strong>\u2019nin bir tak\u0131m akidevi ve f\u0131kh\u00ee \u015fuzuz\u00e2t\u0131n\u0131 tek tek zikredelim:<\/p>\n Tecsim akidesine delalet eden ifadeleri:<\/strong><\/span><\/p>\n el- Elbani<\/strong> Akide-i Tahaviye<\/em> \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 \u015ferh ve ta\u2019lik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda baz\u0131 M\u00fc\u015febbihenin \u201cAllah hi\u00e7bir cihette\/ y\u00f6nde olmaks\u0131z\u0131n g\u00f6r\u00fclecektir diyen akl\u0131na m\u00fcracaat etsin\u201d dediklerini naklettikten sonra \u201cBuradaki cihetle yoklu\u011fa ait bir \u015fey kastediliyorsa ki o da \u00e2lemin yukar\u0131s\u0131ndad\u0131r. Orada Allah\u2019tan ba\u015fka kimse yoktur\u201d demektedir.[15]<\/a><\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere Elban\u00ee\u2019<\/strong> nin \u015fu ifadelerinde a\u00e7\u0131k bir tecsim inanc\u0131 yatmaktad\u0131r.<\/p>\n Asl\u0131nda Elban\u00ee<\/strong> bu ifadelerinde yaln\u0131z da de\u011fildir. Zira kendisini bir\u00e7ok konuda taklit etti\u011fi ve yolunda y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u0130bn Teymiye<\/strong> de Allah\u2019\u0131n Ar\u015f\u0131n \u00fczerine c\u00fcl\u00fbs\/ oturma anlam\u0131nda istiva etti\u011fini, D\u00fcnya semas\u0131na kendisinin minberden a\u015fa\u011f\u0131ya inmesi gibi indi\u011fini[16]<\/a> s\u00f6yleyerek M\u00fccessime mezhebinin yeniden temellerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rma operasyonunun alt\u0131na imza atm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Elbani <\/strong>de, Allah Teala\u2019n\u0131n Ar\u015f\u2019\u0131n \u00fczerinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mahlukat\u0131na ne m\u00fcbayin, ne de m\u00fccanib olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e2leme d\u00e2hil veya hari\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenlerin Kitab\u0131 ve s\u00fcnneti bilmediklerini ve bunlar\u0131n Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n kendisini \u201cRahman Ar\u015f\u2019\u0131n \u00fczerine istiva etti\u201d[17]<\/a> ayet-i kerimesiyle vas\u0131flad\u0131\u011f\u0131 s\u0131fatla vas\u0131flamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmektedir. [18]<\/a><\/p>\n Elb\u00e2n\u00ee, ba\u015fka bir mahalde Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)\u2019in Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n (mescidde k\u0131bleye y\u00f6nelik vaziyette durdu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e) kulun y\u00fcz\u00fcn\u00fcn istikametinde oldu\u011funu ifade eden \u201c\u0642\u0628\u0644 \u0648\u062c\u0647\u0647\u201d ifadesini de yorumlarken Allah\u2019\u0131n kulun y\u00fcz\u00fc istikametinde olmas\u0131n\u0131n Ar\u015f\u0131n \u00fczerinde oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fiyle \u00e7eli\u015fmeyece\u011fini ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu hadis bu ger\u00e7ekle \u00e7eli\u015fmemelidir. Zira Elb\u00e2n\u00ee\u2019<\/strong>ye g\u00f6re Allah\u2019\u0131n ar\u015f\u0131n \u00fczerinde oldu\u011fu Kur\u2019an, ve S\u00fcnnet naslar\u0131yla, sahabe kavilleriyle tevat\u00fcren sabit olmu\u015f bir meseledir.[19]<\/a><\/p>\n \u00a0<\/strong>Kelamullahta harf ve ses konusu:<\/strong><\/span><\/p>\n Hz. Peygamberin d\u00f6neminden sonra hevas\u0131na uyan bir tak\u0131m ki\u015filerin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve naslar\u0131 te\u2019vil ettiklerini belirterek Kelamc\u0131lar\u0131 hedef alan Elb\u00e2n\u00ee <\/strong>yeri geldi\u011finde kendi tecsim itikad\u0131n\u0131 m\u00fcdafaa etmekten ve t\u0131pk\u0131 mukteda bihi olan \u0130bn Teymiye<\/strong> gibi \u015faz g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne Selefin kavli damgas\u0131n\u0131 vurmaktan hi\u00e7 de imtina etmemektedir. \u0130mam Zeheb\u00ee\u2019<\/strong>nin \u201cMuhtasaru\u2019l- Uluvv\u201d<\/em> una yazd\u0131\u011f\u0131 mukaddimesinde bir tak\u0131m matbaa yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 ele\u015ftiren Elban\u00ee<\/strong> bu sadette Hanbelilerin Kur\u2019an\u2019\u0131n harf ve ses ile oldu\u011funa\u201d inand\u0131klar\u0131n\u0131 ve E\u015f\u2019 arilerin hilaf\u0131na hak olan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de bu g\u00f6r\u00fc\u015f oldu\u011funu iddia etmektedir.[20]<\/a><\/p>\n Tah\u00e2v\u00ee akaidine yazd\u0131\u011f\u0131 \u015ferhte ise Kelam s\u0131fat\u0131n\u0131n nevi itibar\u0131yla kadim oldu\u011funu, fakat harf ve ses anlam\u0131nda kadim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek hakeza Allah\u2019\u0131n kelam s\u0131fat\u0131yla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn harf ve ses anlam\u0131nda olan bir kelam oldu\u011funu belirtmi\u015f olmaktad\u0131r. Bu inanc\u0131n M\u00fc\u015febbihe\u2019nin kelamullah\u2019\u0131n mahiyetiyle ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc oldu\u011fu kelam ilmine vak\u0131f olanlarca malumdur.<\/p>\n Te\u2019vil Meselesi:<\/strong><\/span><\/p>\n Tevil meselesi k\u00f6keni itibar\u0131yla tart\u0131\u015fmas\u0131 eskiye dayanan bir konudur. Selef m\u00fcte\u015fabih olan naslar\u0131 icm\u00e2l\u00ee bir teville tevil etmi\u015f halef de daha sonra ortaya \u00e7\u0131kan bir tak\u0131m nevzuhur itikatlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in tafs\u00eel\u00ee tevile ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Selef\u00ee k\u00f6kenli ak\u0131mlar\u0131n kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tevil meselesi hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f beyan eden el-Elb\u00e2n\u00ee<\/strong>, \u201cBiz tevil edenlerin z\u0131nd\u0131k olduklar\u0131na itikat etmemekle birlikte onlar\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle z\u0131nd\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savundu\u011funa inanmaktay\u0131z\u201d demektedir.[21]<\/a> Ayr\u0131ca tevilin \u201ctatil\u201din bizatihi kendisi oldu\u011funu s\u00f6ylemekle birlikte cumhur uleman\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden ayr\u0131lmaktad\u0131r.[22]<\/a><\/p>\n el-Elb\u00e2n\u00ee<\/strong>\u2019nin bu tavr\u0131, itikad\u00ee istikametindeki bir\u00e7ok noktada ayniyet arz etti\u011fi selefi \u00e7izgiyle bu noktada da \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.[23]<\/a> Tevil konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Allah ve Resul\u00fc\u2019n\u00fcn, ayr\u0131ca sahabenin de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc oldu\u011funa vurgu yapan el-Elbani,<\/strong> kelam ilminde tasrih edilen \u201cAllah \u00e2lemin ne d\u00e2hili ne de haricindedir\u201d \u015feklindeki nazariyeyi \u015fiddetle ele\u015ftirmekte ve bunu ilmine ve salah\u0131na g\u00fcvenilen hi\u00e7bir \u00e2limin s\u00f6ylemedi\u011fini ifade etmektedir.[24]<\/a><\/p>\n Ayr\u0131ca \u0130mam el-Buhari<\/strong>\u2019nin Kasas s\u00fcresindeki \u201cOnun ve\u00e7hi d\u0131\u015f\u0131nda her \u015fey helak olucudur\u201d ayeti kerimesinde yer alan \u201conun ve\u00e7hi\u201d \u015feklindeki ifadeyi \u201conun m\u00fclk\u00fc\u201d \u015feklinde tefsir etmesini bir t\u00fcrl\u00fc kabullenememektedir. Bu konuda kendisine tevcih edilmi\u015f olan soruya \u201cBu bir m\u00fcmin ve M\u00fcsl\u00fcman\u0131n s\u00f6yleyebilece\u011fi bir \u015fey de\u011fildir. Bu ifade Buh\u00e2r\u00ee<\/strong>\u2019nin baz\u0131 n\u00fcshalar\u0131nda mevcuttur. Ve Buhari<\/strong>\u2019de aslen tatil olan b\u00f6yle bir ifade bulunmamaktad\u0131r\u201d[25]<\/a> \u015feklindeki ifadelerle cevap veren el-Elb\u00e2n\u00ee<\/strong> bu konuda da ge\u00e7mi\u015f ulemadan ayr\u0131lmaktad\u0131r. Zira kendisine kadar hi\u00e7bir Buhari \u015f\u00e2rihi mezkur hadis \u00fczerinde b\u00f6yle bir yoruma gitmemi\u015ftir.<\/p>\n Konunun en merak uyand\u0131ran noktas\u0131 b\u00f6ylesine \u015faz bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc gayet iddial\u0131 bir \u015fekilde savunan el-Elb\u00e2n\u00ee<\/strong>\u2019nin bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne her hangi bir delil getirip getirmeyece\u011fidir. Elban\u00ee<\/strong>\u2019ye g\u00f6re bu tevil Buhari <\/strong>ad\u0131na uydurulmu\u015ftur ve bunun en bariz ispat\u0131 da \u201cm\u00fclkeh\u00fb\u201d ifadesinin baz\u0131 Buhar\u00ee <\/strong>n\u00fcshalar\u0131nda olup bir k\u0131s\u0131mlar\u0131nda olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Peki, bu ifadenin olmad\u0131\u011f\u0131 bir musahhah n\u00fcsha var m\u0131d\u0131r? Varsa nerededir? \u0130ddia sahibi Elb\u00e2n\u00ee<\/strong>\u2019nin bu noktada somut bir delil ortaya koydu\u011fu s\u00f6ylenemez. Ayr\u0131ca i\u015fin asl\u0131 incelendi\u011finde b\u00f6yle bir n\u00fcshan\u0131n mevcudiyetinden bahis yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilecektir.<\/p>\n Geriye bir de Elb\u00e2n\u00ee<\/strong>\u2019nin tevili ink\u00e2r sadedinde iddias\u0131na delil k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cseleften hi\u00e7 kimsenin tevil yapmad\u0131\u011f\u0131\u201d \u015feklindeki iddia kal\u0131yor. Biz burada konu hakk\u0131ndaki \u00f6rnekleri serdederek bu iddiay\u0131 cevapland\u0131rmak yerine okuyucuyu, \u0130mam et-Taber\u00ee<\/strong>\u2019nin \u201cCamiu\u2019l-bey\u00e2n\u201d<\/em>\u0131 gibi t\u00fcm rivayet tefsirleri, \u0130mam el-Beyhak\u00ee<\/strong>\u2019nin \u201cel-Esm\u00e2 ve\u2019s-S\u0131f\u00e2t<\/em>\u201d\u0131, Zeynudd\u00een el-Makd\u00ees\u00ee<\/strong> \u201cEk\u00e2v\u00eelu\u2019s-sik\u00e2t<\/em>\u201d\u0131 gibi eserlere y\u00f6nlendirmekle iktif\u00e2 edece\u011fiz.<\/p>\n Tevess\u00fcl ve isti\u011f\u00e2se<\/strong><\/span><\/p>\n Nas\u0131ruddin el-Elb\u00e2n\u00ee<\/strong>\u2019nin akidev\u00ee konularda selefi ekole yak\u0131nl\u0131k arz etti\u011fini geride belirtmi\u015ftik. Tevess\u00fcl ve isti\u011fase konusunda mezk\u00fbr camian\u0131n tevess\u00fcl\u00fcn \u00fc\u00e7 nevisini (Esma-i h\u00fcsna, amel ve dua) kabul ettikleri halde d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc nevi olan zat ile tevess\u00fcl\u00fc kabul etmediklerini de biliyoruz. Elb\u00e2n\u00ee\u2019<\/strong>nin konu hakk\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fcstakil risalesine g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda onun da tevess\u00fcl\u00fcn ilk \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fidini kabulle kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zat ile tevess\u00fcle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n \u201cEt-Tevess\u00fcl env\u00e2\u2019uh\u00fb ve ahk\u00e2muh\u00fb\u201d<\/em> isimli eserinin ba\u015f taraflar\u0131nda; uzun as\u0131rlard\u0131r M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun dualar\u0131nda \u201cAllah\u2019\u0131m nebinin senin kat\u0131ndaki hakk\u0131, \u015ferefi ve kadr-\u00fc k\u0131ymeti h\u00fcrmetine beni affet\u201d demeyi adet haline getirdiklerini ifade eden el-Elb\u00e2n\u00ee,<\/strong> as\u0131rlard\u0131r b\u00fct\u00fcn bir \u00fcmmetin me\u015fru tevess\u00fcl\u00fc yanl\u0131\u015f anlad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir.[26]<\/a><\/p>\n Tevess\u00fcl\u00fcn l\u00fcgavi ve Kur\u2019andaki manas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayarak devam eden el-Elb\u00e2n\u00ee <\/strong>vesileyi kevn\u00ee ve \u015fer\u2019\u00ee vesile olarak iki k\u0131s\u0131mda inceler. Daha sonra kendisince me\u015fru\u2019 olan vesilenin ilk \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fit vesile oldu\u011funu tasrih eden el-Elb\u00e2n\u00ee,<\/strong> uleman\u0131n tecviz etti\u011fi zat ile tevess\u00fcl\u00fc ret etmekle yetinmeyip bu konuda serd edilen delillerin bir bir tahlilini yaparak hi\u00e7 birinin zat ile tevess\u00fcl\u00fcn me\u015fru olmas\u0131 konusunda yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir.[27]<\/a><\/p>\n \u0130stiska ve dar\u00eer rivayetleri gibi hadislerin zat ile tevess\u00fcl\u00fcn me\u015fruiyetini ispat etmekte k\u00e2fi olmad\u0131\u011f\u0131 ve hatta bu rivayetlerin bahsi yap\u0131lan konuyla alakal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik uzun uzad\u0131ya izahlarda bulunan el-Elb\u00e2n\u00ee,<\/strong> asl\u0131nda lisan-\u0131 h\u00e2liyle bize bu eseri yazmas\u0131ndaki gayenin me\u015fru olan tevess\u00fcl\u00fc ortaya koymaktan \u00f6te, zat ile tevess\u00fcl\u00fc tecviz eden \u00e2limleri tamam\u0131yla dalalete nispet etmek oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n Zat ile tevess\u00fcl\u00fc inkar sadedinde el-Buti<\/strong>\u2019nin \u201cF\u0131khu\u2019s-S\u00eere\u201d<\/em>sinde kendisini tenkit etti\u011fini belirten el-Elb\u00e2ni, <\/strong>g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc birden bire b\u00fct\u00fcn bir selefe nispet ederek, Buti<\/strong>\u2019ye hitaben \u201csen bana ret yapmakla eslaf\u0131n tamam\u0131na ret yapm\u0131\u015f ve \u0130mam Ebu Hanife<\/strong> gibileri tekfir etmi\u015f oluyorsun\u201d demek suretiyle dudak u\u00e7uklatan iddial\u0131 c\u00fcmlelere de yer vermektedir.[28]<\/a><\/p>\n Zat ile tevess\u00fcl yapanlara \u201chak yoldan sapanlar (d\u00e2ll\u00eene ani\u2019l-hak) ifadesini kullanmakta her hangi bir beis g\u00f6rmedi\u011fini ifade ederken bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc delillendirme bab\u0131nda Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019\u0131n da Peygamber\u2019ine vahiyden \u00f6nceki haline binaen \u201cd\u00e2ll\u201d ifadesini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen el-Elb\u00e2n\u00ee<\/strong> bu noktada da tabirlerini \u00f6rselemeyi ba\u015faramamaktad\u0131r.[29]<\/a><\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi tevess\u00fcl edenlere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla Peygamber (Aleyhissalat\u00fc vesselam)\u2019in vahiyden \u00f6nceki halini k\u0131yas etmektedir.<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> \u0644\u0627 \u062a\u0623\u062e\u0630 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0622\u0646 \u0645\u0646 \u0645\u0635\u062d\u0641\u064a \u0648\u0644\u0627 \u0627\u0644\u062d\u062f\u064a\u062b \u0645\u0646 \u0635\u062d\u0641\u064a \u015feklindeki s\u00f6z. Mushafi; Kur\u2019an\u0131 mushaftan \u00f6\u011frenerek her hangi bir hocadan \u00f6\u011frenmeyen ki\u015fidir. Sahafi de hadis ilminde ayn\u0131 tavr\u0131 sergileyene denmektedir. Bkz. Mahmut Tahhan, Teysiru Mustalahi\u2019l- Hadis, s. 213 Mektebetu\u2019l- Mearif, Riyad 2011, B.X<\/p>\n [2]<\/a> es- Sehavi, Fethu\u2019l- Mu\u011fis, \u0131\u0131\/ 262 Daru\u2019l- K\u00fct\u00fcbi\u2019l- \u0130lmiyye, Beyrut- L\u00fcbnan, 1403 B. I<\/p>\n [3]<\/a> Ali el- Kari, \u015eerhu \u015eerhi Nuhbeti\u2019l- Fiker, s. 157 Daru\u2019l- Erkam, Beyrut- L\u00fcbnan<\/p>\n [4]<\/a> Tahir el- Cezairi, Tevcihu\u2019n- Nazar, I\/ 89 Daru\u2019l- Be\u015fairi\u2019l-\u0130slamiyye, Beyrut- L\u00fcbnan 2009, B.II<\/p>\n [5]<\/a> Muhammed b. Alevi el- Maliki, el- Menhelu\u2019l- Latif, s. 27 el- Mektebetu\u2019l- Asriyye, Beyrut 1428<\/p>\n [6]<\/a> \u0130bn Kayyimi\u2019l Cevziyye, \u0130\u2019lamu\u2019l- Muvakkiin, I\/ 44 Daru\u2019s- Saade<\/p>\n [7]<\/a> Kad\u0131 \u0130yaz, el- \u0130lma\u2019, s. 28 Daru\u2019t- T\u00fcras, Kahire, el- Mektebetu\u2019l- Itkiyye, Tunus 1970<\/p>\n [8]<\/a> Kad\u0131 \u0130yaz, a.g.e. a.y.<\/p>\n [9]<\/a> Abd\u00fclfettah Ebu Gudde, Kelim\u00e2tun fi Ke\u015ffi Eb\u00e2t\u00eel ve\u2019ftira\u00e2t, Mektebu\u2019l- Matbuati\u2019l-\u0130slamiyye, 1411<\/p>\n [10]<\/a> Ebu Gudde, a.g.e., s. IV<\/p>\n [11]<\/a> Muhammed Avvame, Eseru\u2019l- Hadisi\u2019\u015f-\u015eerif, s. 51 Daru\u2019l- Minhac, Cidde, 2009, B.VI<\/p>\n [12]<\/a> Ebu Davud, S\u00fcnen, Edeb 42, No: 4844<\/p>\n [13]<\/a> Hasen b. Ali es- Sekkaf, el- Bi\u015fare ve\u2019l- \u0130thaf bima beyne \u0130bn Teymiyye ve\u2019l- Elbani fi\u2019l- Akideti minel \u0130htilaf, el- Mektebetu\u2019t-Tahassusiyye, 2007, B.III<\/p>\n [14]<\/a> Saib Abd\u00fclhamid, \u0130bn Teymiye Hayatuhu ve Akaiduhu, s. 129 Mektebetu\u2019l- \u011fadir, Beyrut- L\u00fcbnan 2002, B.II<\/p>\n [15]<\/a> el- Elb\u00e2n\u00ee, \u015eerhu\u2019l- Akideti\u2019t- Tahaviyye, s. 182, Daru\u2019l- Fikri\u2019l- Arab\u00ee<\/p>\n [16]<\/a> \u0130bn Battuta, Rihletu \u0130bn Battuta, S. 68, el- Matbaatu\u2019l- Hayriyye, 1322, B.\u0131<\/p>\n [17]<\/a> Kur\u2019an, Taha 5<\/p>\n [18]<\/a> el- Elb\u00e2n\u00ee, \u015eerhu\u2019l- Akideti\u2019t- Tahaviyye, s. 185<\/p>\n [19]<\/a> Abdullah el- Herer\u00ee, Dal\u00e2l\u00e2tu\u2019l- Elb\u00e2n\u00ee, s. 12 Daru\u2019l- Me\u015fari\u2019, 2007, B.III<\/p>\n [20]<\/a> ez- Zehebi, Muhtasaru\u2019l- Uluvv, s. VII, el- Mektebu\u2019l-\u0130slam\u00ee, D\u0131me\u015fk, 1981, B.I<\/p>\n [21]<\/a> Muhammed Nas\u0131ruddin el-Elb\u00e2n\u00ee, Fet\u00e2va\u2019l-Elban\u00ee, Mektebetu\u2019t-t\u00fcr\u00e2si\u2019l-isl\u00e2m\u00ee, 1994, b.I s. 522-23<\/p>\n [22]<\/a> el-Elb\u00e2n\u00ee, a.g.e., s. 523<\/p>\n [23]<\/a> Mesela \u0130bn Baz<\/strong> \u201cFetava\u201ds\u0131nda ehl-i s\u00fcnnet ve\u2019l- cemaat\u2019dan ehl-i ilim olanlar\u0131n tevile gitmediklerini ve tevile gidenlerin bir k\u0131s\u0131m Cehmiye ve Mu\u2019tezile olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek t\u0131pk\u0131 el-Elbani gibi kendi itikad\u0131n\u0131 do\u011fruluk anlam\u0131nda mutlakla\u015ft\u0131r\u0131p cumhur ulemaya etiket arama pe\u015fine d\u00fc\u015fer. Bkz. Abd\u00fclaziz b. Abdullah b. Baz, Fetava Nurun ale\u2019d-derb, M\u00fcessesetu\u2019\u015f-\u015feyh Abd\u00fclaziz b. Baz el-Hayriyye I\/50, Benzer ifadeler i\u00e7in bkz. \u0130bn Baz, Fetava ve Tenbihat ve Nasaih, Daru\u2019l-Cil, Beyrut, 1991, B.I s. 20, Muhammed b. Salih el-Useymin, Mecmuu Fet\u00e2v\u00e2 ve res\u00e2ili\u2019l-Useymin, Daru\u2019l-vatan, Riyat, 1407, B.I, I\/115<\/p>\n [24]<\/a> el-Elb\u00e2n\u00ee, a.g.e., s. 522<\/p>\n [25]<\/a> el-Elb\u00e2n\u00ee, a.g.e., s.523<\/p>\n [26]<\/a> Muhammed Nas\u0131ruddin el-Elb\u00e2n\u00ee, et-Tevess\u00fcl env\u00e2\u2019uh\u00fb ve ahk\u00e2muh\u00fb Mektebetu\u2019l-Me\u00e2rif, Riyat, 2011, B.I, s. 9-10<\/p>\n [27]<\/a> el-Elb\u00e2n\u00ee, a.g.e., s. 51 vd.<\/p>\n
\n